İskenderun Ekonomisi ve Liman Kentinin Geleceği

İskenderun Limanı, Türkiye’nin demir-çelik ihracatının önemli bir bölümünü üstlenir. İSDEMİR (İskenderun Demir ve Çelik İşletmeleri) tesisleri çok daha geniş bir bağlamda düşünülmeli: bu fabrika, sadece kentin değil Doğu Akdeniz’deki çelik tedarik zincirinin kilit noktalarından biridir. Ama limanın ve kentin ekonomik geleceği, bu tek sektöre olan bağımlılıktan kurtulup kurtulamayacağına bağlıdır.

Limana Giren Ne, Çıkan Ne?

İskenderun Limanı, ihracatta ağırlıklı olarak çelik ürünleri, demir cevheri ve mineral yükler taşır. İthalat tarafında ise hammadde — özellikle İSDEMİR’in kullandığı demir cevheri ve kok kömürü — belirleyicidir. Bunların yanı sıra konteyner trafiği de kademeli olarak artıyor. Liman, Mersin Uluslararası Limanı ile kıyaslandığında konteyner hacminde hâlâ geride kalır; ancak dökme yük kategorisinde rekabet daha dardır.

İSDEMİR’in Gölgesi

Kentin istihdam yapısına bakıldığında İSDEMİR ve bağlı taşeron firmaların ağırlığı açıkça görülür. Doğrudan ve dolaylı istihdamla birlikte tesisin kente etkisi binlerce kişiye ulaşır. Bu durum tek başına bir güç değil, aynı zamanda bir kırılganlıktır: küresel çelik fiyatlarındaki düşüş veya tesisin kapasitesindeki bir değişim, kent ekonomisine anında yansır. 2008-2009 krizinde ve sonraki dönemlerde yaşanan üretim kısıntıları bu kırılganlığı somut biçimde ortaya koydu.

Serbest Bölge ve Lojistik Fırsatlar

İskenderun’da faaliyet gösteren Serbest Bölge, Türkiye’nin en eski serbest bölgelerinden biridir. Başlangıçta ağırlıklı olarak demir-çelik sektörüne destek amacıyla kurulmuştu; ancak zaman içinde kimya, plastik ve lojistik firmalarını da çekti. Bölgenin en büyük potansiyeli, kuzey-güney ekseninde artan karayolu ve demiryolu bağlantısından kaynaklanıyor. Kuzey Irak ve Suriye’nin bazı kesimleri için doğal bir çıkış noktası olan İskenderun, siyasi konjonktür değiştikçe lojistik merkez işlevi kazanabilir ya da kaybedebilir.

Turizm Ekonomiye Girebilir mi?

Kısa yanıt: sınırlı biçimde evet. İskenderun, ne Alanya gibi bir kitle turizm hedefi ne de Antakya gibi derin kültürel çekim merkezi olabilir. Ama Amanos dağ yürüyüşü, Körfez teknesi ve tarih turizminin buluştuğu bir “geçiş kenti” kimliği gerçekçi bir hedef. Bunun için şu anda en eksik olan şey; birkaç gece kalınabilecek, şehir merkezine yakın ve makul kalitede konaklama seçeneği.

2023 Depremi Sonrası Yeniden Yapılanma

Şubat 2023 depremleri İskenderun’u da ağır biçimde etkiledi. Özellikle liman tesisleri ve endüstriyel altyapıda ciddi hasar oluştu; bazı depo ve iskele yapıları uzun süre kullanılamaz hale geldi. Yeniden yapılanma süreci hem bir yük hem de bir fırsat: yeni altyapı yatırımları, limana konteyner kapasitesi eklenip eklenmeyeceğine dair tartışmaları da beraberinde getirdi.

Enerji Yatırımları

İskenderun Körfezi çevresi, termik santral yatırımları açısından uzun süredir gündemde. Sugözü ve Erzin’deki doğalgaz çevrim santralleri bölgeye enerji üretimi anlamında önemli bir ağırlık katmıştır. Rüzgar enerjisi potansiyeli ise Amanos yamacı boyunca değerlendiriliyor; bazı projeler lisans aşamasında yıllardır bekliyor.

İskenderun’un ekonomik geleceği iki soruya indirgenebilir: Çelikten bağımsızlaşabilir mi, yoksa bunu istemez mi? Liman, konteyner trafiğinde daha büyük bir pay alabilir mi? Bu soruların cevabı merkezi politika kararlarına ve küresel konjonktüre bağlı; kentin kendi iradeyle şekillendirebileceği alan ise düşündüğümüzden dar.